Pasożyty społeczne

Pasożyty społeczne w koloniach mrówek

Przy pomocy niewielkich środków mrówki wykształciły proste, lecz skuteczne sposoby komunikacji. Jest to istotne dla czynników takich jak współpraca wewnątrz kolonii, ale może również stanowić furtkę dla pasożytów społecznych.

Wyobraź sobie, że spotykasz osobę, której nigdy wcześniej nie widziałeś. Osoba ta twierdzi, że jest jednym z twoich najlepszych przyjaciół. Oczywiście nie nabierzesz się na taką sztuczkę – istnieją tysiące szczegółów dowodzących, że osoba ta się myli. Widzisz obcego. Jednak dla mrówek zdemaskowanie oszusta nie jest tak łatwe jak dla ludzi. To utorowało drogę grupie wysoko wyspecjalizowanych pasożytów społecznych.

Zamieniając ludzi na mrówki, wszystko, co byłoby potrzebne, aby sztuczka zadziałała, to zmiana zapachu. Rodzaj perfum – sprawiający, że osobnik wydaje się znajomy. Ze względu na małe mózgi mrówek, wykształciły one proste, lecz skuteczne sposoby komunikacji. Przyjaciół poznaje się po zapachu, podobnie jak wrogów (oczywiście nie pachnących jak przyjaciele!), co ułatwia oszustowi skopiowanie zapachu i wmieszanie się w tłum. (Czytaj więcej: Jak komunikują się mrówki)

Mrówki jako pasożyty społeczne

Istnieje kilka różnych typów pasożytów społecznych. Jednym z przykładów są mrówki wykorzystujące inne mrówki. Naukowiec Heinrich Kutter odkrył jeden z bardziej ekstremalnych przypadków u gatunku Teleutomyrmex schneideri we francuskich i szwajcarskich Alpach. Spędzają one większość życia „na barana” u mrówki gospodarza, co jest możliwe dzięki ich drobnemu i wklęsłemu ciału. Posiadają sześć dużych stóp, których używają, aby nie spaść. Nie przyczyniają się do funkcjonowania kolonii i są zależne od pożywienia i wody z zapasów kolonii gospodarza. W procesie ewolucji całkowicie zinfiltrowały gatunek Tetramorium caespitum i obecnie wiodą beztroskie życie na ich grzbietach. Gatunek pasożytniczy nie posiada robotnic, ale jest całkowicie zależny od swoich gospodarzy – w pełni zasługują na miano pasożytów społecznych. Królowe te są faktycznie karmione przez robotnice Tetramorium i traktowane jak potomstwo kolonii.

Jednak życie na grzbiecie innej mrówki ma swoją cenę. Pomimo, na pierwszy rzut oka, beztroskich i luksusowych warunków bytowych, gatunek ten nękany jest przez słabość ciał. Nie posiadają one gruczołów, których inne mrówki używają do karmienia swoich larw czy wydzielania antybakteryjnych substancji. Stąd też są narażone na wysokie ryzyko chorób. Z powodu słabych szczęk mogą przyjmować jedynie płyny. Jeśli zostaną zrzucone z mrówki gospodarza, prawdopodobnie zginą w ciągu kilku dni. Pasożyt nie jest na tyle silny, by znaleźć i wspiąć się na innego gospodarza. (1)

Wśród gatunków skandynawskich 37% uznaje się za pasożyty społeczne. Wiele gatunków zakłada swoje kolonie w sposób pasożytniczy. Samotna królowa mrówek wchodzi do założonego gniazda i z czasem eliminuje rządzącą królową. Robotnice akceptują zmianę władzy i kontynuują służbę na rzecz kolonii, tak jak wcześniej. Z czasem cała populacja robotnic zostaje zastąpiona potomstwem niosącym geny nowej królowej i nie pozostają żadne ślady po dawnych członkach kolonii i ich królowej. (2)

Bibliografia

1. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln “Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 36 (w języku szwedzkim)

2. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1995) “Journey to the ants” s. 124-125