Wprowadzenie do Formica rufa
Dzięki swoim dużym kopcom mrówki rudnice mogą zajmować ogromne terytoria. Ten gatunek mrówki słynie ze swojego agresywnego zachowania oraz z tego, że chętnie pryska kwasem mrówkowym w stronę swoich wrogów. Populacja kolonii Formica rufa może przekraczać 100 000 robotnic.
Wygląd Formica rufa
Robotnica: Długość 2-4,5 mm. Kolor waha się od brązowo-żółtego do jasnego żółtego. Nogi i ciało są stosunkowo owłosione, a włoski układają się zgodnie z kształtem ciała. Głowa jest słabiej owłosiona i ma małe oczy. Włoski są długie i sterczące na górnej części odwłoka oraz na środkowym segmencie ciała (to odróżnia ten gatunek od bardzo podobnego gatunku Lasius bicornis. Tamten gatunek nie posiada takich włosków na pierwszej części odwłoka, czyli pomostku). Górna część segmentu środkowego jest szersza niż dolne partie. Mrówki te wydzielają delikatny zapach cytrusów, który może być wyczuwalny dla ludzi. Rzadka Lasius carniolicus jest jednym z gatunków Lasius o najsilniejszym zapachu cytrusowym. Robotnice Lasius flavus mogą różnić się wielkością w zależności od klimatu. W północnych częściach obszaru ich występowania (na przykład w Skandynawii) robotnice wykazują znacznie większe zróżnicowanie pod względem rozmiarów. W południowych częściach wielkość robotnic flavus jest bardziej jednolita.
Królowa: Długość 7-9 mm. W porównaniu do żółtych robotnic, królowa jest bardziej brązowa (odcień waha się od jasnego do ciemnego brązu, ale spód ciała jest zawsze jaśniejszy). Posiada takie samo owłosienie jak robotnice. Głowa jest wyraźnie węższa niż reszta przedniej części ciała. Oczy są pokryte wieloma krótkimi włoskami.
Samce: Długość 3-4 mm. Ciemniejsze od królowej, bardziej w kolorze czarno-brązowym lub ciemnobrązowym. Brak włosków na długim wewnętrznym segmencie czułków. Podobnie jak u królowej, głowa jest węższa niż przednia część ciała.
Występowanie
Formica rufa występuje w całej Europie, z wyjątkiem jej najbardziej południowych części. Zasięg występowania mrówki rudnicy jest szeroki: od środkowych części Europy Północnej aż po Mongolię na wschodzie.
Loty godowe
Loty godowe Formica rufa odbywają się od połowy maja do początku lipca. Skrzydlate mrówki najczęściej wychodzą na zewnątrz wczesnym rankiem lub wczesnym popołudniem. Kopulacja odbywa się na szczytach mrowisk lub w typowy dla lotu godowego sposób. (6) Nowe kolonie nie są zakładane przez pojedynczą królową (claustral), lecz poprzez pasożytnictwo. Świeżo zapłodnione królowe mają na celu przejęcie funkcjonującego gniazda innego gatunku mrówki (w większości przypadków w Europie jest to Formica fusca lub Formica lemani). To, co wyróżnia królową rudnicy od innych pasożytniczych królowych mrówek, to fakt, że nie stosuje ona zaawansowanych strategii, takich jak udawanie martwej czy używanie zapachu do zdezorientowania robotnic. Zamiast tego po prostu pędzi przed siebie, prosto do wnętrza kolonii. Niczym sprinterka ryzykuje życie, licząc na to, że uda jej się dostać do środka i przejąć władzę jako królowa, zanim robotnice ją zabiją. W większości przypadków nie przeżywa. Jednak sukces Formica rufa w całej Europie sugeruje, że wiele królowych rzeczywiście nie biegnie na marne. (7)
Siedlisko i gniazda Formica rufa
Formica rufa jest głównym gatunkiem rodziny mrówek leśnych budujących kopce (rodzina ta nazywana jest grupą Formica rufa i składa się łącznie z pięciu gatunków). Budują ogromne mrowiska zarówno w lasach iglastych, jak i liściastych. Oznacza to, że osiedlają się zarówno wśród igieł sosnowych, jak i drzew liściastych, choć wydaje się, że sosny lubią najbardziej. Ich kopce często mają kształt kopuł, ale mogą być też bardziej płaskie, gdy mrówki osiedlają się na otwartym terenie. Niektóre gatunki z rodziny Formica czasami budują nawet odwrócone kopuły, z wgłębieniem pośrodku. (2) Jest to prawdopodobnie sposób na lepsze wykorzystanie pogody i otoczenia. Przeczytaj więcej o mrowiskach tutaj.
Długość życia
Liczby te niestety nie zostały potwierdzone przez badaczy. Długość życia Formica rufa jest podawana w całym internecie, ale należy traktować ją raczej jako szacunki entuzjastów: Długość życia królowych: 10 lat. Długość życia robotnic: 1-3 lata.
Formica rufa – od jaja do mrówki
5-6 tygodni. (9) O procesie rozwoju larw Formica rufa można powiedzieć tyle, że podczas przepoczwarzania się przędą one żółtawe kokony, często mylone z jajami mrówek. Prawdziwe jaja mrówek są oczywiście znacznie mniejsze, bielsze i bardziej przezroczyste.
Kasty
Rodzina Formica rufa posiada interesujący system kast, który zaobserwowano u Formica polyctena. Robotnice dzielą się na trzy grupy. 1: Mrówki nadrzewne, które zbierają spadź od swoich „hodowli” (mszyc) na roślinach na swoim terytorium. Czasami polują na zdobycz, ale głównie zajmują się zbieraniem spadzi. 2: Robotnice przeszukujące teren, polujące na zdobycz i pokarm na poziomie gruntu. 3: Robotnice zbierające materiał budowlany dla mrowiska. Robotnice mogą swobodnie przemieszczać się między tymi grupami, ale z obserwacji wynika, że zazwyczaj trzymają się jednej roli przez co najmniej dwa tygodnie, zanim zmienią zajęcie. Badania wykazują, że robotnice mają różną etykę pracy. Niektóre są bardzo wszechstronne i pomocne w wielu zadaniach, podczas gdy inne są bardziej skoncentrowane i zaangażowane w przynależność do swojej obecnej grupy. (8) Przeczytaj więcej o kastach tutaj: Mrówki | Systemy kastowe w społeczeństwach mrówek
Zachowanie
Rudnice rzadko zakładają kolonie blisko siebie. Mrowiska są rozmieszczone rzadko i często znajdują się daleko od innych gniazd. Niektóre źródła podają, że Formica rufa mają jedną lub kilka królowych, podczas gdy inne twierdzą, że mogą ich mieć setki. Najbardziej prawdopodobne jest to, że gatunek ten wykazuje zazwyczaj system monoginiczny, gdzie większość kolonii posiada tylko jedną królową. (3) Robotnice łatwo dostrzec poza gniazdem, ponieważ szybko poruszają się po swoim terytorium. Ich ścieżki mrówcze mogą osiągać nawet sto metrów długości i służą do zdobywania pożywienia oraz zapasów. Formica rufa mają tendencję do „hodowania” mszyc. Chronią je i ich rośliny żywicielskie w zamian za słodką spadź, którą wydzielają one po dotknięciu. Istnieją doniesienia o kolonii Formica, która w ciągu roku przyniosła do gniazda nawet 500 kg spadzi. (4)
Hodowla w niewoli
Nie jest łatwo wejść w posiadanie kolonii Formica rufa. Większość sklepów mrmczarskich nie prowadzi sprzedaży tego gatunku i powód tego jest nieco niejasny. Jest to również gatunek, który nie jest zbyt łatwy do samodzielnego odłowienia, ponieważ tworzą one ogromne gniazda. Jeszcze większą trudność sprawia sposób, w jaki zakładają kolonie. Nie można po prostu wyjść i złapać nowej królowej tak łatwo, jak w przypadku wielu innych gatunków mrówek.
Ważną rzeczą, o której należy pamiętać, jeśli hodujesz Formica rufa, jest to, że potrzebują one dużego formikarium. W przeciwnym razie, gdy kolonia urośnie i znajdzie się w stresie, mogą zabić się nawzajem, wypełniając powietrze w formikarium kwasem mrówkowym. A to nic przyjemnego!
Informacje o Formica rufa:
Typ: Stawonogi (Arthropoda)
Podtyp: Sześcionogi (Hexapoda)
Rząd: Błonkówki (Hymenoptera)
Nadrodzina: Vespoidea
Rodzina: Mrówkowate (Formicidae)
Podrodzina: Formicinae
Plemię: Formicini
Rodzaj: Formica
Nazwa systematyczna: Formica rufa (Linnaeus, 1761)
Wymowa: [Formíka rúfa]
Etymologia: Formica (łac.) = mrówka, Rufus (łac.) = odcień czerwieni
Nazwa zwyczajowa: Mrówka rudnica
–
Bibliografia
1. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln ”Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 162, 164, 183-184
2. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln ”Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 164
3. Porównanie między Nationalnyckeln s. 184, AntWiki | Formica rufa oraz The Ants s. 450
4. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) ”The Ants” s. 524
6. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln ”Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 183
7. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) ”The Ants” s. 450
8. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) ”The Ants” s. 341
9. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) ”The Ants” s. 174
