Latające mrówki

Czym są latające mrówki?

Latające mrówki mają ogromne znaczenie dla mrowiska. Stanowią one „klejnot w koronie” strategii reprodukcyjnej kolonii, a ich nowe pokolenie opuszcza gniazdo każdego roku, aby się rozmnażać i zakładać nowe kolonie. Są to młode królowe i samce, które koordynują swój lot w oparciu o pogodę i porę roku.

Gdy społeczność mrówek osiągnie stabilność, rozpoczyna proces wytwarzania płodnego potomstwa w postaci latających mrówek. Ponieważ kasta robotnic jest niemal całkowicie bezpłodna (i składa się wyłącznie z samic), kolonia musi produkować specjalne mrówki w celach rozrodczych – nowe królowe i samce – zwane również latającymi mrówkami (lub osobnikami uskrzydlonymi). Ta kasta wymaga skrupulatnej opieki i karmienia, aby się rozwinąć, i dla kolonii matczynej jest jedynie kosztem. Z perspektywy ewolucji jest to jednak najważniejsze zadanie, na jakie kolonia może przeznaczyć swoje zasoby. Nagroda jest zatem ogromna, gdyż zapewnia przyszłość kolejnym pokoleniom mrówek. Aby móc podbić rozległe obszary ziemi, latające mrówki wyposażone są w dużą parę skrzydeł.

Zazwyczaj królowa kolonii składa zapłodnione jaja, którym nigdy nie pozwala się w pełni rozwinąć w nowe królowe. Z jaj tych powstają samice i bezpłodne robotnice. Jeśli królowa zdecyduje się nie zapłodnić jaja nasieniem z lotu godowego, rozwinie się z niego samiec. Co jednak decyduje o tym, że mrówka stanie się robotnicą, a nie królową?

Latające mrówki z gatunku Lasius nearcticus. Zdjęcie przedstawia dwie niezapłodnione królowe; o ich kastowej przynależności świadczą duże odwłoki. South Bristol, Nowy Jork (USA). Zdjęcie: Alex Wild.

Jak rodzą się latające mrówki?

Duża część rozwoju zależy od składników odżywczych dostarczanych larwom przez robotnice (zob. również Od jaja do mrówki). Duże porcje i dobre pożywienie stanowią fundament dla rozwoju królowych. Mrówki z rodzaju gmachówka (Formica rufa) karmią również larwy wydzieliną pochodzącą z głowy robotnicy. Przyczynia się to do rozwoju królowych. Ustalono również, że liczba tych mrówek rozrodczych jest skorelowana z feromonami emitowanymi przez królową (lub królowe) kolonii. Cząsteczki te służą jako rodzaj sygnału dla robotnic, co skutkuje rzadszym karmieniem larw. W ten sposób królowa może kontrolować liczbę powstających nowych królowych. (1)

Kiedy kolonia osiągnie wiek i dojrzałość pozwalającą na wydawanie płodnego potomstwa, wypełni się latającymi mrówkami, najczęściej wiosną. Nowe królowe i samce wykluwają się z poczwarek wyposażone w komplet królewskich skrzydeł przystosowanych do lotu. Od tego dnia będą poruszać się po gnieździe, czekając na wielki dzień. Rzadko zdarza się, aby uskrzydlone osobniki pomagały w pracach na rzecz kolonii.

Latające mrówki i „loty godowe”

Kiedy w końcu nadchodzi wielki dzień, lot godowy może się rozpocząć, a latające mrówki wzbijają się w powietrze. Dzień i godzina tego wydarzenia zależą od gatunku. Powszechnie znana hurtnica pospolita (Lasius niger) rozpoczyna loty między czerwcem a sierpniem, choć preferuje gorące, bezdeszczowe dni z burzową aurą. Koordynują lot, reagując na niewielkie zmiany pogody, wiatru i temperatury, a gdy warunki są idealne, wszystkie kolonie danego gatunku w okolicy prawdopodobnie wzbiją się w powietrze w tym samym czasie.

Loty godowe zazwyczaj rozpoczynają się na szczytach gniazd. Jedna po drugiej, latające mrówki wyskakują w powietrze i ruszają w świat, by spotkać się z innymi przedstawicielami swojego gatunku. Następnie dochodzi do kopulacji, po czym przenoszą się do kolejnego partnera. Gdy samiec wypełni swoje zadanie, jego życie dobiega końca. Umiera krótko po godach, pozostawiając królowe, by założyły przyszłe kolonie jego dzieci.

Największe wyzwania dla latających mrówek

W porównaniu z samcami, podróż młodych królowych dopiero się zaczyna. Po kopulacji następuje niebezpieczny test, podczas którego mała samica musi znaleźć odpowiednie miejsce do założenia kolonii. Zdecydowana większość królowych ginie w ciągu kilku godzin od opuszczenia gniazda macierzystego. Drapieżniki i inne mrówki to tylko niektóre z groźnych przeszkód, z jakimi muszą się zmierzyć; muszą również uważać na samą naturę, w tym na ryzyko utonięcia lub przegrzania. To właśnie dlatego gatunki mrówek wysyłają tysiące tysięcy latających mrówek – w nadziei, że jednej lub dwóm z nich uda się przetrwać. (2) Po prostu potrzebują znacznie więcej latających mrówek, niż jest w stanie zabić drapieżniki czy przypadkowe zdarzenia.

Po znalezieniu odpowiedniego miejsca królowa odrzuca swoje skrzydła (nie będą jej już potrzebne) i rozpoczyna drążenie swojej pierwszej komory. Gdy jest gotowa, zamyka ją i wycofuje się, aby składać jaja i czekać na ich wyklucie. Młoda latająca mrówka przestaje istnieć – narodziła się królowa.

–

Bibliografia

1. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln „Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” (w języku szwedzkim)

2. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) „The Ants“