Czym są pasożyty mrówek?
Pasożyty w świecie mrówek są bardzo powszechne, ale wydaje się, że nie wpływają na życie swoich żywicieli w szerszym sensie. Jednym z bardziej znanych pasożytów jest „grzyb zombie”, który infekuje żywiciela i zmusza go do wspinaczki wysoko nad ziemię. Po dotarciu na szczyt mrówka trzyma się podłoża, dopóki pasożyt jej nie zabije.
Choć pasożyty mrówek mogą nie wydawać się korzystnym elementem ich życia, są one ważne dla ekosystemu i tak jak każdy inny organizm przyczyniają się do zachowania równowagi w świecie owadów.
Świetnym przykładem, w którym pasożyty pełnią funkcję równoważącą, jest pewien gatunek muchówki, przypominający naszą pospolitą muszkę owocową. Kiedy gatunek mrówki *Pheidole dentala* opuszcza gniazdo, aby bronić zapasów żywności przed gatunkiem *Solenopsis texan*, pojawiają się muchówki, które równoważą konflikt. Atakują najsilniejsze osobniki – żołnierzy armii *Pheidole* – i próbują składać na nich jaja. Żołnierze, którzy zazwyczaj wygrywają walkę, uciekają z pola bitwy, pozwalając swoim słabszym siostrom na przejęcie starcia. Muchówki zdają się nie atakować mniejszych robotnic żadnego z gatunków, co ostatecznie sprawia, że zwycięsko z konfliktu wychodzą mrówki *Solenopsis*. Interesującą kwestią jest tu czas występowania. Muchówki nie są aktywne wczesną wiosną ani późną jesienią, co przechyla szalę zwycięstwa na korzyść *Pheidole*, dając im w tym okresie swobodę działania. W ten sposób muchówki działają jak „waga” w konflikcie, dbając o to, by oba gatunki mogły żyć obok siebie i nie wybiły się nawzajem. (1) Zjawisko to zaobserwowano po raz pierwszy w Teksasie, ale od tamtej pory odnotowano je w wielu lasach na całym świecie.
Zabójcze pasożyty w kolonii mrówek
Pojedyncze mrówki mogą być celem pasożytów. Na przykład nicienie wykryto w odwłokach kilku różnych gatunków mrówek. W letnie dni nad mrowiskami widywano chmary much. Niewiele różnią się one od wspomnianych wyżej gatunków i mają ten sam cel: złożenie jaj na mrówkach. Jaja umieszczane są na karku, co ostatecznie zabija mrówkę, gdy larwy przegryzają sobie drogę przez głowę i ciało.
Inne pasożytnicze muchówki to zadrowate (Phoridae), a konkretnie rodzaj *Pseudacteon*. Skradają się one do mrówek poza gniazdami lub na ścieżkach, a gdy znajdą się w zasięgu, atakują i składają jajo w odwłoku mrówki. Inne muchówki wykorzystują loty godowe i składają jaja w nowo zapłodnionych królowych. Powstrzymuje to królową przed składaniem własnych jaj i sprawia, że nieświadomie zajmuje się ona larwami i poczwarkami muchy. Królowa ostatecznie ginie, pozwalając larwie muchy dorosnąć bez jej ingerencji. (2)
Grzyb z rodzaju Ophiocordyceps zainfekował i zabił robotnicę Camponotus. Belize (Armania). Zdjęcie: Alex Wild.
Pasożyty mrówek: Grzyby
Rozważając temat pasożytów mrówek, grzyby szybko okazują się popularnym zagadnieniem. Ich metody działania znacząco się od siebie różnią, ale wiele z nich ma jedną cechę wspólną: uśmiercanie żywiciela. Jeden z nich pochodzi z rodziny maczużnikowatych (*Cordycipitaceae*). Infekuje mrówkę i zaczyna rosnąć wewnątrz jej ciała. Ostatecznie przebija się na zewnątrz w postaci wypustki (zwykle między głównymi segmentami ciała). *Cordyceps subdiscoidea* wyrasta szczególnie z karku mrówki lub tuż za głową i może osiągnąć do 10 centymetrów wysokości. Mrówka ginie w „żywej” pozycji, co sprawia, że wygląda na żywą – z wyjątkiem infekcji grzybiczej na jej ciele, głowie i aparacie gębowym.
Inne grzyby nie są aż tak groźne. Nie zabijają ani nie szkodzą swoim żywicielom. Niektóre z nich umiejscawiają się na zewnętrznej stronie ciała mrówki, podczas gdy inne rozprzestrzeniają się przez ich otwory gębowe, co ułatwia infekowanie całej kolonii.
Pomimo sukcesu grzybów w infekowaniu i rozprzestrzenianiu się wśród mrówek, same kolonie nie wydają się być przez nie bardzo zagrożone. Grzyby są rozproszone i nie wpływają znacząco na demografię świata mrówek. Naukowiec Wheeler zastanawiał się nad tym zjawiskiem i przypuszczał, że powodem jest wysoki poziom dbałości o higienę, jaką wykazują mrówki. Stale dbają one o siebie nawzajem, odpierając pasożyty dzięki wydzielaniu antybiotyków przez swoje gruczoły. (3)
Bibliografia
1. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) “The Ants” s. 434
2. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln “Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 46 (w języku szwedzkim)
3. Bert Holldobler & Edward O. Wilson (1990) “The Ants” s. 557
Dalsza lektura
O „grzybie zombie”: https://en.wikipedia.org/wiki/Ophiocordyceps_unilateralis
