Jak zbudowane są mrówki?
Anatomia mrówek jest fascynująca. Mimo że ich szkielet znajduje się na zewnątrz ciała, są one bardzo elastyczne. Ten egzoszkielet otacza wnętrzności i mięśnie mrówki oraz służy jako ochrona przed atakami.
Egzoszkielet jest fundamentalną częścią anatomii mrówek, stanowiąc twardą powierzchnię chroniącą wnętrze mrówki przed światem zewnętrznym. W odróżnieniu od naszego ludzkiego podejścia do szkieletów (które mamy przede wszystkim wewnątrz), wiele owadów nosi je na zewnątrz. Jednak, podobnie jak u nas, jest on kluczowy dla utrzymania ciała w całości i zapewnia punkty zakotwiczenia dla mięśni. (1)
Mrówki można łatwo rozpoznać, patrząc na grupę owadów. Mają wyraźną i unikalną budowę ciała: głowę, tułów i odwłok. Jednak tym, co odróżnia mrówkę od innych owadów, jest przede wszystkim segment między tułowiem a odwłokiem: pomostek (niektóre gatunki mają również tzw. zapomostek). Po drugie: ich czułki, zgięte w taki sam sposób jak nasze kolana.
Pomostek i zapomostek są bardzo małe i u niektórych gatunków mogą nie być łatwo dostrzegalne. Ale mimo swoich rozmiarów, są niezwykle ważne dla elastyczności mrówek i stanowią kluczowy element ich „uzbrojenia”. Pomostki dają im możliwość wyginania odwłoka pod ciałem, co umożliwia rozpylanie na wroga trucizny z gruczołów odwłokowych. (2)
Jest to obraz w dużym powiększeniu przedstawiający mały segment zwany pomostkiem. To właśnie on sprawia, że mrówki mogą wyginać swój odwłok. Widoczne są również otwory pełniące funkcję gruczołów antybiotykowych. Zdjęcie: Alex Wild.
Analiza anatomii mrówki
Mrówki mają oczy złożone (fasetkowe), podobnie jak muchy. Ich rozmiar różni się w zależności od gatunku. Na przykład mrówka rudnica (Formica rufa) ma duże oczy, podczas gdy u mrówki żółtej (Lasius flavus) są one maleńkie. Jest to najprawdopodobniej wynik tego, że te drugie spędzają całe życie w ciemności swoich tuneli. Królowe i samce mają również trzy dodatkowe przyoczka – tworzące trójkąt – małe oczy, których prawdziwe przeznaczenie jest dyskusyjne. (3) Wydaje się, że nie dają one mrówkom żadnego obrazu otoczenia, a raczej rejestrują światło. Nocne ważki mają dobrze rozwinięte przyoczka, co może być wskazówką co do ich prawdziwej roli w nawigacji. (4)
Anatomia mrówek może być bardzo różna od ludzkiej, ale mają one drobne podobieństwa, które mogą pomóc w zrozumieniu ich różnych części ciała. Na przykład czułki pełnią tę samą funkcję co nasze kolano, zginając się w połowie. Kontynuując od „kolana”, odkrywa się szereg małych segmentów, różniących się w zależności od gatunku (Formica rufa ma 11 segmentów).
Kolejną ważną częścią anatomii mrówek są szczęki, czyli żuwaczki. Mają dwie duże żuwaczki, górną wargę (zakrytą), parę dolnych szczęk (maxilla) oraz dolną wargę (labium). Żuwaczki są ząbkowane i służą do zabijania ofiar i wrogów, „piłowania” materiałów oraz zapewnienia dobrego chwytu podczas transportu. Na dolnej wardze i dolnej szczęce znajdują się dwie głaszczki. Wyglądają jak małe, segmentowane czułki zwisające z pyszczka mrówki.
Anatomia mrówek zazwyczaj służy jako przykład owada, gdy mówi się o ich budowie ciała. Trzy części ciała (cztery lub pięć, licząc pomostek i zapomostek) wraz z sześcioma nogami tworzą jasną i symboliczną ikonę świata owadów. Wszystkie nogi są zakotwiczone w tułowiu i składają się z biodra, uda, goleni i segmentów stopy. Na końcu znajduje się ostroga, służąca jako świetne narzędzie podczas czyszczenia czułków. Badając mrówki, szybko zauważysz ten rytuał czyszczenia. Pod tym względem przypominają koty, stale dbając o swoją higienę. (5)
Anatomia mrówek – narządy wewnętrzne
Mrówki nie mają serca takiego jak my, czy inne ssaki. Zamiast tego mają jedną dużą (w skali mrówki) tętnicę, zaczynającą się od mózgu i biegnącą przez wszystkie części ciała. Ich krew również nie jest czerwona, lecz bezbarwna i przezroczysta.
Podobnie jak tętnica „sercowa” przechodzi przez ciało, mrówki posiadają włókna nerwowe biegnące przez mózg i mięśnie, zapewniając komunikację między mózgiem, organami i mięśniami. Żołądek znajduje się w odwłoku wraz z większością pozostałych dużych narządów. (6)
Zamiast płuc mrówki mają małe otwory w egzoszkielecie, które rozprowadzają tlen po całym ciele. Oznacza to, że mrówki nie oddychają w tradycyjny sposób, lecz pozwalają otaczającemu tlenowi przenikać do wnętrza.
–
Źródła
1. Myrors anatomi – Wikipedia (szwedzki)
2. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln „Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 29 (szwedzki)
3. Naturhistoriska riksmuseet – Insekters sinnen (szwedzki)
4. Punktögon – Wikipedia (szwedzki)
5. Per Douwes, Johan Abenius, Björn Cederberg, Urban Wahlstedt (2012) Nationalnyckeln „Steklar: Myror-getingar. Hymenoptera: Formicidae-Vespidae” s. 29 (szwedzki)
